Chánh Tổng Học Làm Sang

Cuối triều Nguyễn, cái lúc mà thực dân đã tràn sang đây nhưng nếp cũ còn chưa chịu nhường hẳn. Vì thế vẫn có quan, có lý trưởng, có chánh tổng,... nhưng cũng có thêm mấy chức quan Tây, rồi chữ Tây, bài Tây, đồng hồ Tây, đến cái đinh cũng Tây nốt. Vì lẽ ấy, sinh ra cái nghề rất được thời: nghề Tây học. Cụ Phạm Khắc Đoan, Chánh tổng Đông Xá, vốn chẳng ham hư danh. Chỉ hiềm Chánh tổng tổng bên đã có Tây học mà nhà cụ chưa có, để lâu thiên hạ lại tưởng cụ kém sang thì còn ra thể thống gì. Thế là cụ bèn thuê ngay Huỳnh Bá Cơ, thằng nhãi ban đầu cụ chê "non choẹt dạy cái mã bố", từng ăn học bên Pháp mấy năm, được cả cái chữ Tây lẫn cái mã đẹp. Khốn nỗi, mã đẹp để làm sang thì được, để lởn vởn giữa một nhà đông đàn bà lại không được. Cụ Đoan phải giữ. Ban ngày kéo nó theo mình, ban đêm cũng gọi sang phòng bóp vai xoa lưng, phòng khi thằng ranh nổi máu chén hết đàn bà trong nhà. Rồi Cơ bày thêm một món gọi là “liệu pháp thư giãn thần kinh Tây phương”. (cum control) Từ đó cái nhà này hỏng hẳn.